Gia đình tôi có 6 người, hai vợ chồng và bốn đứa con, đều đang ở độ tuổi đi học. Mặc dù thu nhập ở mức trung bình nhưng đủ sống, chúng tôi đã có nhà kiên cố và xe ô tô. Các con đều khỏe mạnh, ngoan hiền, học hành từ khá trở lên, đứa nào cũng vô tư, trong sáng. Con gái thích ca múa nhảy nhót, con trai mê thể thao. Nhìn từ bên ngoài, mọi thứ dường như thật viên mãn. Nhưng ẩn sâu bên trong, chúng tôi đang đối mặt với một vấn đề thầm kín, đôi khi khiến tôi cảm thấy bất lực: bà xã tôi dường như không thể giao tiếp hiệu quả với chồng và các con, biến mọi cuộc trò chuyện thành những cuộc tranh cãi không hồi kết.
Khi lời nói trở thành bức tường ngăn cách
Tôi đã nhiều lần nhẹ nhàng góp ý với bà xã rằng trong lúc nói chuyện, cô ấy không nên khua chân múa tay hay trình bày vấn đề một cách quá to tát, căng thẳng. Vấn đề cốt lõi có lẽ nằm ở chỗ bà xã thường không hiểu ý người nói. Điều này dẫn đến việc từ những chuyện nhỏ nhặt cũng dễ dàng bị đẩy lên thành những mâu thuẫn lớn, gây ra không khí nặng nề trong gia đình.
Một ví dụ điển hình là khi các con nói về chuyện học hành. Các cháu chia sẻ một góc nhìn khá phổ biến hiện nay: “Bây giờ đa số các trường đều hạ thấp yêu cầu và tạo điều kiện cho học sinh có điểm để làm đẹp học bạ, đủ điều kiện xét tuyển vào đại học sau khi học xong cấp ba. Các trường tư thục thì tạo điều kiện nhiều hơn nên học ít áp lực hơn. Vì vậy, kết quả giỏi hay xuất sắc cũng không nói lên được điều gì nhiều. Chất lượng học sinh trường tư sẽ không bằng trường công lập. Nếu xét theo số đông, trường tư xếp loại giỏi chỉ bằng trường công xếp loại khá thôi”.
Tuy nhiên, phản ứng của bà xã lại hoàn toàn khác: “Tại sao con lại chê trường tư chất lượng học tập không bằng trường công? Học được hay không là do từng đứa chứ liên quan gì trường công hay tư, thậm chí có đứa học trường tư nhưng giỏi hơn trường công”.
Sự vênh nhau rõ ràng ở đây là các con đang nói về một bức tranh tổng thể, về truyền thống và chất lượng đào tạo của đa số các trường công lập có bề dày lịch sử hàng chục năm. Trong khi đó, bà xã lại phản bác bằng những trường hợp thiểu số, có lẽ xuất phát từ trải nghiệm cá nhân (bản thân bà xã cũng từng học trường tư, không may thi trượt tốt nghiệp cấp ba và sau đó phải học lại hệ bổ túc). Dù bà xã là người rất biết vun vén, chăm lo cho gia đình, đặc biệt là chuyện ăn uống, nhưng những bất đồng trong cách nhìn nhận vấn đề đã đẩy các cuộc trò chuyện vào ngõ cụt, dẫn đến xung đột và cãi vã.
Khoảng cách vô hình giữa mẹ và con
Thấy các con và vợ thường xuyên tranh cãi, tôi đành khuyên các con nên nhường nhịn mẹ. Dần dà, các con chọn giải pháp im lặng. Chúng chỉ trả lời hoặc hỏi mẹ những việc thật sự cần thiết, còn lại đều ở phòng riêng. Những vấn đề quan trọng hơn như học hành, định hướng nghề nghiệp, hay các vấn đề xã hội, các con đều tìm đến tôi để chia sẻ và tìm lời khuyên. May mắn thay, tôi được học ở một trường phổ thông công lập có truyền thống 60 năm – chính là ngôi trường mà các con lớn của tôi đang theo học. Tôi cũng có hai bằng đại học và đang làm công việc văn phòng, nên ít nhiều có thể hiểu và định hướng cho các con.
Không chỉ với các con, mà ngay cả trong những cuộc trò chuyện với tôi, sự bất đồng cũng thường xuyên xảy ra. Khi tôi nói về sự khác biệt giữa xe máy xăng, xe đạp điện hay xe máy điện, vợ tôi liền cắt ngang: “Bây giờ người ta toàn đi ô tô, mấy ai còn đi xe máy, xe điện nữa đâu”. Hoặc khi tôi chia sẻ về tình hình kinh tế khó khăn dạo này, giá cả hàng hóa leo thang do ảnh hưởng chiến tranh, việc làm ăn buôn bán cũng chật vật, ai cũng lo tích trữ lương thực, thực phẩm và lo cho con cái học hành; bà xã lại lập tức đưa ra quan điểm khác: “Thời này làm ăn được đồng nào thì lo tích sản, mua vàng cất khi giá cao thì bán lại kiếm lời, có tiền tiêu cho khỏe khỏi phải làm ăn bon chen vất vả”.
Tìm đâu tiếng nói chung?
Những cuộc trò chuyện tưởng chừng đơn giản lại thường xuyên biến thành tranh luận không hồi kết, không tìm được tiếng nói chung. Điều này tạo nên một khoảng cách vô hình, khiến các thành viên trong gia đình khó lòng chia sẻ cởi mở với nhau. Dù biết vợ tôi luôn hết lòng vì gia đình, vì mong muốn những điều tốt đẹp nhất, nhưng cách thể hiện và nhìn nhận vấn đề của cô ấy lại vô tình tạo ra rào cản giao tiếp. Làm thế nào để chúng tôi có thể vượt qua những bất đồng quan điểm này, để mỗi cuộc trò chuyện không còn là gánh nặng mà thực sự là cầu nối yêu thương giữa các thành viên trong gia đình?